NeverMindzz

Praktijk voor mindfulness & coaching bij hoogsensitiviteit

Sabiene Seip | Assen

Mindfulness voor kinderen en jongeren

De kracht van stilte

Als jong meisje zoek ik al graag de stilte op. Ik kan urenlang mijn eigen ding doen op mijn kamer en als ik beneden ben, dan zit ik het liefst op de vloer met mijn rug tegen de centrale verwarming achterin de woonkamer. Weggedoken achter de massief eiken eettafel met stoelen. Pas de laatste jaren realiseer ik me dat ik toen al de behoefte had me soms terug te trekken. Niet te hoeven praten, maar alleen zijn met mijn gedachten en gevoel. Een echte introvert. Nee, niet perse verlegen zoals mensen dan soms denken. Maar jezelf weer op kunnen laden door alleen te zijn.

Vijf dagen stilte

Ik lees dat ik voor mijn vervolgopleiding tot hoogste categorie mindfulnesstrainer twee keer vijf dagen op stilteretraite moet. Ik kijk er enerzijds naar uit en anderzijds zie ik er tegenop. In Maastricht wordt een vijfdaagse stilteretraite aangeboden in het klooster 'Zusters onder de bogen'. Voor ik het weet meld ik me aan. Een unieke ervaring om vijf dagen in dit 175 jaar oude klooster te mogen zijn, omringd door de ruim 50 zusters die er wonen. Ofwel 'nonnen' zoals we ze in de volksmond vaak noemen.

Serene sfeer

Het klooster en de zusters zijn vernoemd naar de stenen bogen die het kloostergebouw verbinden met de Sint Servaesbasiliek op het Vrijthof. Ik meld me op dinsdagmiddag met mijn logeertas bij de grote, houten deur. Ik word ontvangen door een oude, kleine dame. Ze is tenger en heeft grijs kortgeknipt haar. Haar armen houdt ze over elkaar gevouwen voor haar middel en het grote kruis om haar hals verraadt dat ze één van de zusters moet zijn. Ze heet me van harte welkom en brengt me met de lift naar mijn kamer op de tweede etage. We lopen samen door de statige gangen van het oude gebouw en ik voel de serene sfeer die er hangt. Via de ramen in de lange gang zie ik de binnentuin met het standbeeld van de Heilige Carolus Borromeus en de statige Bogenkapel uit 1899. De plek waar de zusters sinds 1844 hun geloften afleggen en van waaruit zij naar binnen- en buitenland worden gezonden. In de gloriejaren woonden er zo'n 160 zusters. Tegenwoordig zijn het er nog 55.

Grootmoeders tijd

Als ik mijn eenpersoonskamer binnen stap, ga ik terug in de tijd. Herinneringen aan mijn oma komen boven. Eenvoud. Een ledikant, een bureautje, een salontafel en een oma-stoel in jaren '50 stijl. Aan de muur een afbeelding van Maria en kind en boven het bed een houtsnijwerk van Jezus aan het kruis. De kamer is ruim en heeft een hoog plafond. De ramen kijken uit op een ander gedeelte van de binnentuin. Er is een klein keukenblokje en de kamer heeft een eenvoudige, maar nette douche en toilet. Het moet een kamer zijn waar voorheen zusters woonden. De spullen zijn achtergebleven nadat zij overleden. Inmiddels bewonen de zusters een andere vleugel van het klooster en worden deze kamers verhuurd aan mensen zoals ik, die een aantal dagen de stilte opzoeken.

Lege batterij

De batterij van mijn mobiele telefoon is zo goed als leeg na de lange treinreis vanuit Assen. Tijdens de vier uur durende reis vermaak ik me met het lezen van het laatste nieuws, het checken van alle social media, het versturen van de laatste appjes aan man en kinderen. De foto's die ik nog snel maak van de Sint Servaes voordat ik het klooster binnen ga, verbruiken het laatste restje energie van de batterij. De parallel met mijn eigen energieniveau is treffend. Ik kijk uit naar deze dagen waarin ik hoop ook mijn eigen batterij weer op te laden.

Geen bericht, goed bericht

Ik sluit mijn telefoon aan op de oplader, zodat deze alvast klaar is voor de terugreis op zondag en zet hem daarna resoluut uit. Een raar gevoel om vijf dagen helemaal afgesloten te zijn van de buitenwereld en vooral van je eigen gezin. Niet eerder was ik zo lang alleen van huis en onbereikbaar voor man en kinderen. We hadden thuis afscheid genomen met de woorden die mijn moeder altijd sprak als ik, nog in het tijdperk zonder mobieltjes, op vakantie ging: 'Geen bericht, goed bericht'. Aan die woorden houden we ons maar vast deze dagen.

Nieuwsgierig

Nieuwsgierig naar wat komen gaat, meld ik me beneden in het stilte- en bezinningscentrum. Koffie en thee staan klaar en de ene na de andere deelnemer meldt zich. We vormen een groep van twintig personen, waarvan een aantal in Duitsland en Zwitserland blijkt te wonen. De begeleider van de retraite is de ervaren meditatie- en aikidoleraar Miles Kessler en Rob Vincken, eigenaar en mindfulnesstrainer van SeeTrue, ondersteunt hem daarbij. Van oorsprong is Miles een Amerikaan, maar hij woont al jaren in Tel Aviv en werd opgeleid in Japan, Birma en Nepal. Deze vijf dagen is de grote zaal omgebouwd tot meditatieruimte. In een grote cirkel liggen 22 meditatiematten en evenzoveel meditatiekussens op ons te wachten. De meesten hebben ook hun eigen meditatiekussen of -bankje meegenomen en lekkere warme kleedjes of omslagdoeken om behaaglijk warm te blijven tijdens de zitmeditaties. Een klooster blijken we te associëren met kou. Achteraf valt dat alles mee.

Briefjes

Het ijs is met Miles en Rob al snel gebroken en sommige deelnemers kennen elkaar. Met onvervalst Texaans accent en een groot gevoel voor humor legt Miles ons de spelregels uit voor de komende vijf dagen: alleen tijdens de 'teachings' 's middags mogen we kort ervaringen uitwisselen in tweetallen. Vragen over je meditatie-ervaring kunnen we op briefjes schrijven en achterlaten voor de begeleiders. Hetzelfde geldt voor dringende, praktische zaken. Tijdens de dagelijkse teachings worden die vragen behandeld en mag de vragensteller reageren. Eens per twee dagen hebben we een gesprek van een kwartier met Miles om te checken of het goed met ons gaat en om ons persoonlijke meditatie-adviezen te geven. Verder is het stil. Dat betekent niet praten, geen oogcontact of andere non-verbale communicatie. De hele dag. Ook tijden sociale momenten, zoals de gezamenlijke maaltijden.

Stilte

Miles legt meteen het waarom van die stilte uit. Deze retraite is een unieke kans om je meditatie-ervaring te verdiepen. Niet gehinderd door enige afleiding van buiten, kun je steeds beter van binnen zien. Iedere keer dat je toch contact maakt met de buitenwereld, of dat nu via je telefoon, een tv, boek of gesprek met een andere deelnemer is, raak je uit die diepe ervaring en val je terug op de 'ladder' van meditatie. Je zakt weer een paar treden naar beneden of bent zelfs helemaal terug bij af. De verantwoordelijkheid voor het naleven van die regels ligt uiteraard bij jezelf, maar contact maken haalt ook die ander uit zijn of haar meditatie. Daarvan lijkt iedereen zich bewust.

Dagprogramma

Iedere dag kent dezelfde indeling. 's Ochtends om 7 uur wekt een van de deelnemers de anderen door het luiden van een bel. Om half 8 begint de dag met 'mindful movement'. We verzamelen in de meditatieruimte en onder begeleiding van Miles doen we een half uur lang tai chi of chi kung oefeningen. Een zachte manier om ons lichaam en onze geest wakker te maken. De langzaam uitgevoerde bewegingen doen we in volle aandacht en, uiteraard, in stilte.

Klokken

Daarna nemen we plaats op ons meditatiekussen of ons meditatiebankje. Een enkeling zit op een stoel vanwege lichamelijke klachten. Daarna volgt een half uur zitmeditatie. De klokkentoren van de Sint Servaesbasiliek speelt ieder kwartier een lange of korte melodie. De klokken zijn deze dagen ons houvast tijdens het mediteren en vertellen ons stiekem hoe lang we al zitten. Omdat we allemaal ervaren zijn in het mediteren is er namelijk geen verdere begeleiding.

Zitmeditatie

Er wordt weleens gedacht dat mediteren iets zweverigs is. In feite is het niet meer dan stil zitten met jezelf. In een wakkere houding, rechtop, en met gesloten ogen merk je op wat er van moment tot moment in je lichaam en geest waar te nemen valt. Eerst maak je contact met je houding. Je voelt, afhankelijk van je zithouding, je voeten of knieën op de grond. Je houdt je rug ontspannen maar rechtop en houd je hoofd recht. Alsof er een touwtje van het plafond naar je kruin loopt. Je kin trek je een beetje in, zodat ook je nek ontspant. Eenmaal bewust van je houding, breng je je aandacht naar de adembeweging. Je merkt op waar je de adem op dat moment het beste kunt waarnemen. Soms is dat alleen bij je neus, waar de lucht in- en uitstroomt. Een ander moment voel je de adem misschien het beste in je borstkas, die op- en neer beweegt. Het kan ook zijn dat je adem het beste te volgen is in je buik, die tijdens het inademen opbolt en bij het uitademen weer inzakt. De kunst is om je aandacht gedurende de gehele in- en uitademing bij die adembeweging te houden. Dat klinkt simpel, maar dat is het niet. Ongemerkt dwaalt je aandacht af naar geluiden, gedachten, lichamelijke sensaties of gevoelens die zich aandienen en een wedstrijdje lijken te doen om je aandacht te trekken. En op het moment dat je je daar dan bewust van wordt, ben je weer bij de oefening en richt je je aandacht weer vriendelijk en beslist op de adembeweging. Iedere keer opnieuw.

Met jezelf zitten

Hoe langer je zo met jezelf zit, hoe meer je gaat ontdekken over jezelf. Bijvoorbeeld welke gedachten je allemaal bezighouden, welk ongemak je in je lichaam of geest tegenkomt en hoe jij daarmee omgaat, welke emoties op de voorgrond staan en wat dat over jou zegt op dit moment. Je komt je automatische patronen tegen en ontdekt hoe je daar op een andere, vaak meer verstandige, manier mee om kunt gaan.

Ongemak

Tijdens een zitmeditatie zit je helemaal stil. Iedere kriebel, pijnscheut of neiging tot verzitten negeer en observeer je. En met je volle aandacht erbij, merk je dat al die lichamelijke sensaties, zoals alles in het leven, voorbij gaan. Net zoals gedachten komen en gaan, geluiden komen en gaan, en emoties komen en gaan. Door met je volle aandacht in het hier-en-nu te zijn, merk je alleen op wat er nu op te merken valt. Je maakt je niet druk om de dingen die geweest zijn (daar kun je toch niets meer aan veranderen) of de dingen die nog komen (daar heb je meestal toch geen invloed op). Met aandacht in het nu zijn geeft dan ook innerlijke rust en ontspanning. Je bent klaarwakker, en daalt steeds verder af naar je kern. Dat vraagt oefening. En doorzettingsvermogen.

Loopmeditatie

Je kunt je voorstellen dat je lichaam na zo'n half uur zitmeditatie behoefte heeft om te bewegen. Iedere zitmeditatie sluiten we dan ook af met een half uur loopmeditatie. Ja echt, ook lopend kun je mediteren! Het lopen op zich geeft natuurlijk een andere dimensie aan een meditatie dan stil zitten. Tijdens een loopmeditatie vertraag je letterlijk je pas. Iedere stap zet je met volle aandacht. Het optillen van je voet, de voorwaartse beweging van je voet boven de grond en het neerzetten van je voet. En vervolgens diezelfde drie fasen opmerken bij je andere voet. Zo breng je je volle aandacht naar de beweging van je voeten. Iedere stap opnieuw. En als je daar je volle aandacht bij hebt, écht je volle aandacht, dan is er geen ruimte voor denken, voelen of horen.

Afdwalen

Natuurlijk klinkt ook dit weer makkelijker dan het is. Want ook nu grijpt je geest iedere kans om af te dwalen. Naar de motiefjes in de tegelvloer bijvoorbeeld, of naar de sokken en sloffen van de deelnemers die voor of naast je lopen, of naar de geuren die uit de keuken komen, of naar gedachten die opeens je hoofd vullen... Als je even overmand wordt door dat soort waarnemingen, dan hou je stil. Met beide voeten naast elkaar merk je even op wat er allemaal is. En dan merk je vanzelf dat het weer leeg wordt met gedachten, geluiden, gevoelens of lichaamssensaties. En voel je de intentie opkomen om weer verder te lopen. En als vanzelf schuifel je dan weer verder door de lange gangen van het klooster. Stapje voor stapje.

Mindful zijn

Naast de zit- en loopmeditaties brengen we ook iedere dag vrije tijd door in stilte en met aandacht, mindful dus. Mindful wandelen door de kloostertuin, mindful yoga doen op je kamer, mindful een kopje koffie drinken, mindful eten of een mindful bezoekje aan de kapel brengen bijvoorbeeld. En natuurlijk was onze pas de hele dag door vertraagd. Iedere wandeling naar je kamer (4 trappen op), het toilet, het restaurant, de tuin of de kapel. Alles in slow motion. Voetje voor voetje. We leken hoogbejaarden in een verpleeghuis. Zo traag.

Onwennig

De eerste dag kan ik er niet aan wennen. Mijn blik richt ik voortduren op mijn omgeving. Ongemerkt kijk ik om me heen en zie ik alle authentieke details van de kloostergebouwen, ik zie de uitheemse bomen en het restant van de eeuwenoude stadsmuur uit 1230 in de kloostertuin, ik zie de zusters die met hun rollators of in een rolstoel voorbij komen, maar ik zie vooral ook andere deelnemers waarvan een aantal schijnbaar zonder problemen direct dat trage schuifelritme kunnen aannemen. Het wordt me weer eens duidelijk hoe je als hoogsensitief persoon altijd 'aan' staat voor alle prikkels uit je omgeving. Hoe moeilijk het is de aandacht bij jezelf te houden in het dagelijks leven. Je niet voortdurend druk te maken om hoe het met anderen gaat of wat anderen ervan vinden. Jezelf te accepteren zoals je bent. Omdat je goed bent zoals je bent. Na verloop van tijd vind ik gelukkig mijn uitknop en lukt het me om me meer af te sluiten en te vertragen. Mijn telefoon mis ik trouwens geen moment.

Eten in stilte

Ook eten doen we in stilte. En vegetarisch. Omdat ik zelf volledig plantaardig eet, is het spannend wat ik wel of niet kan eten. De zusters kunnen namelijk geen rekening houden met speciale dieetwensen werd me van tevoren verteld. Ik laat het op me afkomen en besluit alleen een beker soyayoghurt mee te nemen naar het klooster, zodat ik niet steeds brood hoef te eten bij het ontbijt of de lunch. Eten doen we deze dagen in een grote eetzaal van het klooster. Iedere ochtend schuifelen we na de zitmeditatie om 8.30 uur naar het ontbijt, om 12.30 uur naar het diner (ouderwets warm eten tussen de middag) en om 17.30 uur naar het souper. Zowel 's ochtends als 's avonds staan iedere dag dezelfde producten op de broodtafel. Ook hier is 'eenvoud' de juiste beschrijving. Back to basic. Nou ja, op woensdag ligt er als extraatje voor iedereen een zachtgekookt ei te wachten. Als veganist sla ik iedere keer de helft van de broodtafel over. Voor mij geen yoghurt, boter, (karne-)melk, kaas of een zachtgekookt ei. Iedere ochtend en avond pak ik 2 volkoren boterhammen en besmeer ik ze met het enige veganistische broodbeleg dat er is: pindakaas, pure hagelslag of jam. Ik leer mezelf een techniek aan om een boterham te beleggen met pure hagelslag zonder dat alle korrels eraf rollen als ik een stukje in slow motion (immers mindful) naar mijn mond breng. Omdat ik geen boter eet, blijft het natuurlijk niet plakken. En die op het bord vallende hagelslagkorrels maken echt heel veel lawaai in zo'n ruimte waar iedereen in stilte eet. Drie keer trakteer ik mezelf op mijn soyayoghurt. Dan is de beker leeg.

Verrassing

Terwijl we tijdens het ontbijt en het souper zelf ons bord opscheppen bij het buffet, worden we tijdens het diner bediend aan tafel. Iedere dag is het een verrassing wat er in de afgedekte schalen op tafel wordt gezet. Iedere middag beginnen we met soep. De soepterrine staat standaard bij iemand op de hoek van de tafel. Grappig om te zien hoe diegene de soep in stilte voor een ander inschept en doorgeeft. Ik ontkom er niet aan non-verbaal te communiceren als ik een niet-veganistische crèmesoep krijg voorgeschoteld. Ik schuif het bord resoluut door naar mijn buurvrouw rechts.

Ritueel

Hetzelfde opschep- en doorgeefritueel gebeurt bij de schalen met aardappels, groente en vleesvervangers. Voor mij is het iedere keer goed kijken of er room, kaas of eieren door het eten zit. Ook nu laat ik gerechten aan mijn neus voorbij gaan omdat ze niet veganistisch zijn. Het zij zo. Ik realiseer me dat de lichte irritatie die ik opmerk als er weer iets voorbij komt wat ik niet kan eten ook weer wegebt. Ik verhonger niet, ik val wel een kilo af deze dagen zie ik later op de weegschaal thuis, en ik ontdek dat de eenvoud van het eten uit grootmoeders keuken (we eten zelfs een keer hete bliksem) ook rust geeft. Minder keuzestress. Minder dikmakers. Voordeliger boodschappen doen. Het gewoon nemen zoals het komt. Eigenlijk niks mis mee.

Slow motion

Ook het middagprogramma is gevuld met afwisselend zit- en loopmeditatie (2 uur lang), een korte uitwisseling in tweetallen en mindful je vrije tijd besteden. Ik schuifel regelmatig naar de kloostertuin voor een slow motion wandeling, mediteer op mijn kamer en neem ook regelmatig plaats op de achterste banken van de kapel. Het avondprogramma bestaat uit een zitmeditatie en teaching. Om 21 uur vertrekken we naar onze kamers. Ik kruip iedere avond op tijd onder de wol. Letterlijk, want in de kast vind ik een ouderwetse, warme wollen deken. Niet vegan, maar wel heerlijk warm als extraatje over het dekbed. Ook vul ik iedere avond een warme kruik. Uit voorzorg van huis meegenomen.

Kracht

Een aantal keren woon ik om 9.10 uur in de kapel het dagelijkse ochtendgebed bij van de zusters en twee keer volg ik de katholieke kerkdienst. Iedere keer raakt mij de kracht die deze zusters uitstralen. Ik moet eerlijk bekennen dat ik nonnen altijd wat meewarig bekeek. Ik dacht dat ze wat wereldvreemd waren en begreep niet hoe ze hun hele leven aan het geloof konden wijden. Dat beeld is nu anders. In de kapel zie ik (hoog)bejaarde dames zitten in hun eigen burgerkleding. De traditionele zwart witte 'jurk' met sluier draagt nog maar een enkeling. Ik zie en realiseer me nu pas hoe krachtig ze zijn. Al op jonge leeftijd besluiten ze hun ouders en vaak vele broers en zussen te verlaten, om vanuit een willekeurig (vaak katholiek) dorp af te reizen naar een afgelegen en onbekende stad, waar ze toetreden tot het klooster. Niet wetend wat hen allemaal te wachten staat.

Kloosterverhalen

Ik lees deze dagen een boek met levensverhalen van een aantal van deze zusters, dat ter inzage ligt. Ik leer dat ze zich allemaal vanuit hun binnenste geroepen voelen om de rest van hun leven te wijden aan God. Ze krijgen alle mogelijkheden vanuit het klooster om zich verder te scholen op het gebied van onderwijs, verpleging, kraamzorg of in de keuken. Vervolgens waaieren ze uit over de verschillende katholieke ziekenhuizen in Nederland en nemen daar veelal leidinggevende posities in. Of ze worden (hoofd)onderwijzeres op een regionale school of nemen de leiding in de keuken van een zorginstelling. Ze lopen tegen vooroordelen aan (van buiten, maar ook van de eigen familie), ze hebben last van autoritaire Moeders Oversten die ze teveel aan banden willen leggen, maar voeren ook bijna allemaal een innerlijk gevecht tegen het onvervulbare verlangen om zelf moeder te worden. Ze helpen mensen in nood en zijn er voor de allerarmsten. Zien alle ellende van de wereld. Ook tijdens hun uitzendingen naar arme regio's in Indonesië en Afrika. En ik denk bij mezelf: hoezo wereldvreemd? Hoezo meewarig? Het zijn stuk voor stuk wijze, krachtige vrouwen die naar hun eigen ik hebben geluisterd. Die hebben geworsteld met moeilijke gevoelens en die nu in alle rust van hun oude dag genieten in dit Moederhuis van het klooster. Het ontroert me.

De kracht van stilte

Irritatie, frustratie, boosheid, verdriet, pijn, ongeduld, rust, stilte, ontspanning, blijheid, onzekerheid, twijfel, gedachten. Van alles ben ik bij mezelf tegengekomen. Maar vooral nog meer zelfinzicht. In denk- en gedragspatronen die ik me de afgelopen 45 jaar eigen heb ge maakt. Hoogste tijd om dingen anders te doen. Beter. Meer vanuit mezelf. Dat is wat het met je doet en ik kan het iedereen aanraden: de kracht van stilte.